.
Psychodeliczna egzystencja: Oblicza i ułudy w życiu Roberta Schumanna
.
Pisząc biografię, trudno o postać bardziej psychodeliczną niż Robert Schumann – znany przede wszystkim jako niemiecki kompozytor, lecz będący również wybitnym literatem. Jego życie, pełne wewnętrznych sobowtórów, miłosnych uniesień, dramatów i geniuszu innowacyjnej muzyki, mogłoby posłużyć za scenariusz niejednego filmu i zapełnić opasłe tomy.
Robert Schumann przyszedł na świat 8 czerwca 1810 roku jako syn Augusta Schumanna, księgarza, który stał się dlań prawdziwym błogosławieństwem. August był ojcem, który cenił sztukę – zwłaszcza muzykę i literaturę – a więc dziedziny, w których rozwijały się pasje i talenty Roberta. Ojciec był najwierniejszym kibicem młodego artysty, tworząc idealne podłoże, by jego wrodzone zdolności mogły rozkwitać. Robert zanurzał się w lekturach, a jednym z jego ulubionych pisarzy był Jean-Paul, którego wpływ pobrzmiewa w kompozycjach Schumanna. Zafascynował go również malarz Francisco Goya.
August Schumann był niczym płomień świecy, rozpalający w sercu i umyśle młodego Roberta wyobraźnię i wiarę w to, co możliwe; to on położył podwaliny pod wielkość kompozytora i pisarza, którego dziś czcimy.
Lecz nigdy nie wiadomo, co czai się w zakamarkach istnienia. Każde światło, które płonie, może zgasnąć; gwiazdy i księżyc nagle kryją się za chmurami; jasność dnia ustępuje nocy; letni blask nie chroni przed mrokiem zimy. Tak też jest z życiem – śmierć jest nieuchronna. I tak oto pełna nadziei niewinność piętnastoletniego Roberta została brutalnie przerwana odejściem ukochanego ojca.
Dobroduszna matka Roberta, pragnąc – jak wiele matek młodych artystów – zapewnić synowi stabilną przyszłość, nakłoniła wszechstronnie uzdolnionego młodzieńca do podjęcia studiów prawniczych. Choć zewnętrznie uległy, dusza Roberta nieustannie wyrywała się ku muzyce.
Po przenosinach z Lipska do Heidelbergu i krótkim pobycie na tamtejszym wydziale prawa, w 1830 roku Robert powrócił do Lipska, gdzie doszło do kluczowego spotkania: poznał słynnego pedagoga Friedricha Wiecka i zamieszkał w jego domu, by pobierać u niego lekcje fortepianu.
W tym czasie, dążąc do doskonałości pianistycznej, Robert skonstruował mechanizm, który być może trwale uszkodził jego dłoń. Niektóre źródła dopatrują się w tym dystonii ogniskowej, inne sugerują wpływ rtęci stosowanej w kuracjach przeciwko syfilisowi. Warto dodać, że w tym okresie Schumann nawiązał również intymną relację z gosposią Friedricha Wiecka.
W domu Wiecka życie Roberta zaczęło nabierać niezwykłego tempa. Poznał tam uczniów pedagoga, wśród których szczególną uwagę zwracały dwie kobiety: Ernestine von Fricken oraz córka mistrza, jego wybitna uczennica – Clara Schumann.
Zaręczyny z Ernestine von Fricken odbyły się za radą lekarza, który sugerował Robertowi małżeństwo. Ta relacja zainspirowała go do stworzenia postaci „Estrelli” w cyklu Carnaval op. 9.
Jedna z charakterystycznych technik kompozytorskich Schumanna – muzyczny kryptogram – osiągnęła swoje apogeum właśnie podczas zalotów do Ernestine. Robert często posługiwał się dźwiękami, by przekazać treści pozamuzyczne. Litery ASCH odnosiły się do rodzinnego miasta ukochanej. Sekwencja SCHA miała dla niego wielorakie znaczenie: stanowiła część jego własnego nazwiska, wiązała się z niemieckim słowem fasching (karnawał) oraz z Aschermittwoch (Środą Popielcową). Te dźwiękowe szyfry odnajdziemy w każdej części Carnavalu op. 9. Schumann zgłębiał tę technikę już wcześniej w Wariacjach na temat Abegg op. 1. Metoda ta wywodzi się z muzyki J.S. Bacha, którego Robert uważał za swojego nauczyciela kompozycji – pojął to, wnikliwie studiując partytury mistrza u boku swojej późniejszej żony, Clary.
Clara Wieck była miłością jego życia, dla której zerwał zaręczyny z Ernestine. Gdy się poznali, była jeszcze dzieckiem, lecz już wtedy zdumiewała dojrzałością przy fortepianie. Podczas gdy Robert kontynuował studia, na jego oczach wyrastała genialna artystka. Przez lata Friedrich Wieck usiłował ich rozdzielić, nie uznając Roberta za godnego swej drogocennej córki, jednak wszystko to na próżno. Korespondowali ze sobą, a muzyczne kody w ich listach nie ustawały.
W wieku dwudziestu trzech lat, po śmierci brata, Schumann doświadczył pierwszego epizodu psychotycznego.
Mniej więcej w tym samym czasie wyłoniły się jego dwa alter ego: Eusebius, uosabiający introwertyczną, marzycielską i melancholijną stronę jego natury, oraz Florestan – pełen entuzjazmu, namiętny i maniakalny. Postacie te przewijają się przez całą jego twórczość, czasem ujawniane z imienia, innym razem czytelne jedynie poprzez nastrój utworu.
Innym przenikającym wszystko motywem, w którym Schumann swobodnie wyrażał swoje zmienne stany, był bal maskowy. Przykładami mogą być Papillons, Carnaval czy Faschingsschwank aus Wien. Kompozytor włączał do swoich muzycznych narracji i pejzaży dźwiękowych zarówno swoich sobowtórów, przyjaciół, jak i postacie fikcyjne czy rzeczywiste.
W 1834 roku, mając zaledwie dwadzieścia trzy lata, Schumann założył czasopismo Neue Zeitschrift für Musik (Nowy Dziennik Muzyczny), które ukazuje się do dziś. Otoczył się muzykami i pisarzami dążącymi do wzniosłej sztuki, których nazwał „Związkiem Dawida” (Davidsbund), czyniąc odwołanie biblijne. „Davidsbündler” (członkowie związku) pojawiają się w wielu jego kompozycjach, tocząc nieustanny bój z „Filistynami” – zwolennikami sztuki płytkiej. To właśnie podczas ostatniej współpracy z czasopismem w 1853 roku, Robert publicznie uznał talent Johannesa Brahmsa słynnymi słowami: „Zdjąć kapelusze! Oto geniusz!”.
Pierwsze spotkanie Johannesa Brahmsa z państwem Schumann doprowadziło do jednego z najsłynniejszych trójkątów miłosnych w historii, o czym świadczą listy i dzienniki pełne głębokich uczuć oraz muzyka, która z nich wyrosła.
Jak wspomniano, Robert Schumann doświadczył pierwszego epizodu psychotycznego w młodości. Jego upadek w otchłań szaleństwa pogłębiał się, aż do nieudanej próby samobójczej w 1854 roku, po której został hospitalizowany aż do samej śmierci.
Podsumowując, najlepszym opisem życia Roberta Schumanna byłyby dwa tytuły jego wybitnych dzieł: Carnaval op. 9 oraz Fantaisie op. 17. Carnaval to synteza stanów umysłu, osobowości i wpływów w jego życiu, a zarazem doskonały przykład jego technik kompozytorskich. Fantaisie jest natomiast opowieścią o Clarze (nieprzypadkowo utwór utrzymany jest w tonacji C-dur – C jak Clara), o tęsknocie i walce o jej rękę wbrew sprzeciwom ojca, oraz o nieuchwytnym rozwiązaniu w C-dur, które daje nadzieję na szczęśliwe zakończenie.
Benita Rose
.
.
.
Pianist Benita Rose’s article on Schumann
A Psychedelic Existence: The Many Faces and Figments in the Life of Robert Schumann
.
When writing a biography, one cannot find a more psychedelic character than Robert Schumann, most known as a German composer, but a writer in his own right. Between alter egos, love life, love triangles, and the genius of his innovative music, movies could be made and volumes could be written.
Robert Schumann was born June 8,1810, to August Schumann, a bookseller, and a blessing to Robert. August was a father who valued the arts, especially music and literature, two arenas that aligned with Robert’s passions and talents. August was Robert’s biggest supporter, intrinsically creating the perfect environment for talents that Robert possessed, to flourish and grow. Robert was immersed in literature, Jean-Paul being a favorite writer whose influences can be heard in Robert’s music. Robert also became a fan of the artist, Francisco Goya.
August Schumann was like a candle’s light, igniting the flagrance of possibility in young Robert’s heart and mind; he was crucial in Robert’s becoming the composer and writer we celebrate today.
One never knows what lurks beyond the corners of life. Every light that turns on also turns off; the stars and moon can suddenly be hidden by a cloud; the brightness of day becomes night; the light of summer does not prevent the darkness of winter. And so, with life, death is guaranteed, and so it was that the hopeful innocence of fifteen year old Robert was suddenly shattered by the passing of his beloved father.
Robert’s benevolent mother, who like many mothers of young artists wishing their offspring lucrative careers, arranged for the multi-talented Robert to attend law school. Though externally committed, his soul persistently vacillated to his musical interests.
Robert transferred from Leipzig to Heidelberg Law School but found himself returning to Leipzig in 1830, when a pivotal meeting took place. Robert Schumann met the renowned pedagogue Friedrich Wieck and moved into his home to study piano with him.
During this period, in an attempt to become the best pianist he could possibly be, Robert developed a mechanism that may have been responsible for permanently injuring his hand; some sources consider the development of this new disability to possibly have been a focal dystonia; others theorize it may have been an affect caused by mercury from a syphilis treatment. Robert Schumann had made the acquaintance of Friedrich Wieck’s housekeeper with whom he had shared an intimate moment.
At the home of Friedrich Wieck, Robert’s life began to unfold in exciting ways. He met the students of Wieck, among them special females,Ernestine von Fricken and Clara Schumann, Wieck’s prize student and daughter.
Ernestine von Fricken and Robert were soon betrothed, per advice of his doctor who suggested Robert find someone to marry. His relationship with Ernestine inspired the character “Estrella” in “Carnaval,” Op.9.
One of Schumann’s characteristic compositional styles, the musical cryptogram, reached a new height during the courtship of Ernestine, as Robert often used musical notes to convey non-musical messages. The letters ASCH represented Ernestine’s hometown by that name. SCHA also had multiple significances to him, including his own initials and asch, as in fasching, meaning carnival, and also a reference to Ash Wednesday (der Aschermittwoch.) These letters and notes can be found in every movement of Carnaval, Op.9. Schumann had already explored this style of writing in the Op.1 Variations on the Name Abegg. This technique of composition was first found in the music of J.S. Bach, whom Robert considered to be his composition teacher, because of what he learned by thoroughly studying Bach’s scores with, by then wife Clara, by his side.
Clara Wieck was the love of his life for whom he broke his engagement to Ernestine von Fricken. When they first met, Clara was a child, but prodigiously mature at the piano. As Robert continued his own study, he saw a brilliant young woman blossoming before his eyes. For years, Friedrich Wieck tried to keep Clara and Robert apart, not deeming Robert to be worthy of his precious Clara, but it was all in vain. They wrote letters to each other and the codes of musical messages continued.
When Schumann was twenty-three, he experienced his first episode of psychosis, after the death of his brother.
It was at about this time that Schumann’s two alter-egos emerged, Eusebius representing Schumann’s introspective, dreamy, depressive side and
Florestan representing his exuberant, passionate, manic side. These characters can be found throughout his music, sometimes by name, sometimes simply by mood.
Another permeating theme in which Schumann freely expresses his many moods and feelings is the masked ball. His works Papillons, Carnival, Faschingsschwank aus Wien are a few examples. Schumann includes his alter-egos, friends, characters both real and fictitious, in his ever-changing musical narratives and soundscapes. Also interspersed in his music are the above-mentioned alter-egos with contrasting moods, Florestan and Eusebius. Florestan represents Schumann’s exuberant side and Eusebius represents his introspective side.
In 1834, Schumann founded the Neue Zeitschrift für Musik, while still 23 years old. This name was adopted in the second year of publication, and is still published today. He surrounded himself with musicians and writers who advocated for higher art. He called them the David’s League, siting a Biblical reference.The “Davidsbundler” can be found and are represented in many compositions. They were in a constant battle with the “Philistines” who were proponents of shallow art. The New Journal for Music is still being published today. It was in Robert’s last affiliation with the magazine in1853, that he publicly recognized Johannes Brahms’s talent, with his famous quote, “Hats off! A genius!”
The first meeting between Johannes Brahms and the Schumanns led to one of the most historically famous love triangles of all time as Clara and Johannes developed deep feelings for each other as evidenced by letters and diaries and created music that was inspired by these feelings.
As mentioned previously, Robert Schumann experienced his first psychotic episode in his early twenties. His descent to madness escalated until his suicide attempt in 1854, at which point he was institutionalized until his death.
In conclusion, the best summary of Robert Schumann would be two words that happen to be two of Schumann’s finest musical works: Carnival, Op.9 and Fantaisie, Op 17. As afore-mentioned, Carnival is a summation of Schumann’s mental states and personas, people and influences in his life as well as a prime example of his compositional techniques, moods and codes. Fantaisie is the story of Clara, (no coincidence the piece is in C Major-Clara begins with “C”) the yearning and struggle for her hand in marriage due to her father’s interference, and the elusive resolution to C Major, giving hope to a “happily ever after.”
-Benita Rose, 2026